1.1 Algemene (beleids)ontwikkelingen

Jeugdhulp en Sociaal Wijkteam
Gemeenten in Nederland komen massaal budget tekort om de stijgende kosten voor jeugdhulp te kunnen betalen. De VNG roept dit al lange tijd en wordt daarin gesteund door een rapport van een deskundigencommissie (commissie van Ark). Dit is aanleiding geweest voor onderhandelingen tussen VNG en Rijk en dat heeft er toe geleid dat bij de Voorjaarsnota van het Rijk geld beschikbaar is gekomen voor jeugdhulp. Voor de gemeente geeft dit voor de jaren 2025 tot en met 2027 lucht, maar nog niet voor de jaren 2028 e.v. Vanaf 2028 boekt het Rijk weer kortingen op jeugdhulp in. Er is ook aangekondigd dat er nog verder wordt gesproken tussen VNG en Rijk over aanvullende compensatie (voor de tekorten in de jaren 2023 en 2024). Na de zomer wordt hierover meer informatie verwacht. Ook wordt er verder gesproken over de realiteit van de kortingen per 2028 en de mate waarin en wanneer hiervoor compensatie mag worden verwacht. Het begin 2027 verwachte tweede rapport van de commissie Van Ark zal hier naar verwachting pas uitsluitsel over kunnen gaan geven.

Ook in onze regio Holland Rijnland en in Katwijk stijgen de kosten voor specialistische jeugdhulp al enkele jaren en ervaart het Sociaal Wijkteam – ondanks genomen maatregelen (zie ook tekst bij deelprogramma 4C) – flinke werkdruk om goede en passende jeugdhulp te kunnen bieden. Een Taskforce Jeugd, met daarin de portefeuillehouder Jeugd van de gemeente Katwijk, heeft een rapport laten opstellen waarin maatregelen zijn genomen om de kosten voor jeugdhulp te beheersen. Onderdeel daarvan is het investeren in de Sociale Wijkteams door capaciteit beschikbaar te stellen voor het uitvoeren van casusregie en het maken van beschikkingen om daarmee te kunnen sturen op de kostenontwikkeling van specialistische jeugdhulp. Een uitgebreidere toelichting staat beschreven bij deelprogramma Jeugd, 5B. De raad zal direct na de zomer een voorstel ontvangen voor de financiële vertaling van de gekozen maatregelen, waaronder een uitbreiding van de formatie van het Sociaal Wijkteam. Daarbij worden ook de extra middelen uit de voorjaarsnota van het Rijk voor jeugdhulp betrokken. In het raadsvoorstel wordt uitgelegd wat de (financiële) knelpunten zijn, waardoor die zijn ontstaan, welke maatregelen worden genomen, wat daarvan de financiële consequentieszijn in termen van investeringen en opbrengsten, en waar we met het Sociaal Wijkteam naar toe werken om goede en passende en betaalbare hulp aan onze inwoners te blijven bieden. Daarnaast zal in een bijgevoegde notitie een terugkoppeling worden gegeven van de gesprekken met experts waarbij wordt ingegaan op het lokale speelveld.

Maatschappelijke onrust
Niet alleen landelijk maar ook in onze gemeente is in de afgelopen jaren meer maatschappelijke onrust als gevolg van angsten, zorgen, onzekerheden en frustratie. Het gaat onder meer om overmatig drank- en drugsgebruik, geweldsincidenten, ondermijnende activiteiten, voetbal gerelateerd geweld, criminaliteit en toenemende intolerantie tegenover bepaalde bevolkingsgroepen. Deze problematiek vormt niet alleen een bedreiging voor de veiligheid en leefbaarheid van onze wijken, maar ondermijnt ook het samenleven in onze gemeente en het vertrouwen in het openbaar bestuur. Ondanks de inzet die de afgelopen jaren is gedaan, vraagt dit om bijsturing en om een brede integrale aanpak. Enerzijds om te kunnen duiden waar de angst, zorgen en frustratie zit in de samenleving en anderzijds om daarop effectief te kunnen sturen. Niet alleen, maar met de samenleving. Het komende half jaar zal worden ingezet om te komen tot een analyse. In de begroting komt de aanvraag voor aanvullende financiële middelen.

Stikstof
De verscherping van de stikstofregelgeving door de Raad van State en de uitspraak van de rechtbank Den Haag over het ontbreken van een effectief stikstofprogramma, zorgen er op landelijk niveau voor dat veel projecten en vergunningen vertragen of zelfs stil komen te liggen. In Katwijk raken deze ontwikkelingen snel projecten, zeker door de ligging nabij Natura 2000-gebieden. We hebben gekozen om de lopende planvorming en voorbereidende werkzaamheden door te laten gaan, zolang dat binnen de regels kan.

Onze lijn is sturen in plaats van remmen: stikstof is niet per definitie een blokkade. Dit beoordelen we per project door bijvoorbeeld vroegtijdig naar mogelijkheden om de stikstofuitstoot te beperken, zoals inzet van elektrisch materieel of aangepaste logistiek. Waar stikstof in de gebruiksfase alsnog tot extra uitstoot leidt (zoals bij nieuwbouw of intensief gebruik), is soms salderen nodig. Hiervoor is verdere landelijke en provinciale duidelijkheid noodzakelijk en wachten we deze af; in de planningshorizon is daar in de meeste gevallen ruimte voor. Zodra er meer duidelijkheid ontstaat over de mogelijkheden en randvoorwaarden (vanuit de Provincie Zuid Holland), maken we een brede analyse van de impact op Katwijkse projecten en informeren wij de raad hierover. In de tussentijd houden onze stikstofadviseurs de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten en ondersteunen zij de projecten waar nodig.

Regio
De samenwerking binnen Holland Rijnland staat de komende jaren in het teken van het tot uitvoering brengen van de projecten in de Regionale Investeringsagenda (RIA), zoals de Corridorstudie Ruimte en mobiliteit N206 - A44 - zuidelijke ontsluiting Duin- en Bollenstreek, De HOV Oost-West Stedelijke as vanaf Katwijk via OV-knoop Leiden naar Alphen aan den Rijn, Groenblauw Raamwerk en Versterken en verbinden van de Kennis- en Innovatie-as. Dit vraagt gezamenlijke inzet van de gemeenten en van Holland Rijnland. Voor Katwijk is de samenwerking binnen Holland Rijnland, waaronder de samenwerking in de Stedelijke As, van strategisch belang. De Stedelijke As loopt van Noordwijk via Katwijk, de Leidse Regio gemeenten tot en met Alphen aan den Rijn. In de Stedelijke As zetten we in op verdichten en vergroenen langs de Oude Rijn. Aan deze ontwikkeling geven we prioriteit.

De economie van de hele regio is nauw met elkaar verweven en uit diverse onderzoeken blijkt dat kenniseconomie de kurk is waarop de regionale economie drijft. Op economische gebied werken de zeven gemeenten uit de Westflank van de Stedelijke As van Holland Rijnland samen in het triple helix verband Economie071. Deze regio heeft goud in handen door zijn sterke kenniseconomie, het stevige kennis-en innovatie ecosysteem, en de strategische positie binnen de randstad, provincie, Nederland en Europa. Economie071 richt zich op deze drie sleutelsectoren: bio science, space, en drone- en sensortechnologie. Het doel is om de gehele economie van de regio te versterken en daarmee de brede welvaart voor alle inwoners te behouden.

De vijf gemeenten Hillegom, Katwijk, Lisse, Noordwijk en Teylingen werken al langer samen aan projecten om de Duin- en Bollenstreek (DBS) verder te ontwikkelen en te versterken. Een aantal van deze projecten is inmiddels onderdeel van de Regionale Investeringsagenda Holland Rijnland. Katwijk heeft de kosten voor de samenwerkingsorganisatie DBS opgenomen in de begroting van 2025. Voor 2026 was dit nog niet geheel het geval. Het college heeft ingestemd met het bestuursconvenant regionale samenwerking DBS, afgesproken is dat er geen financiële consequenties zijn indien op een later moment besloten wordt om de samenwerking anders vorm te geven. Het aandeel van Katwijk voor het programmateam DBS is daarom incidenteel opgenomen voor 2026. Een volgend college kan richting geven aan de wijze van samenwerking in de Duin- en Bollenstreek. Er is daardoor geen structureel budget beschikbaar voor de samenwerkingsorganisatie.

Brede Welvaart is een begrip dat steeds meer aandacht krijgt binnen het overheidsbeleid. Het gaat daarbij niet alleen om economische groei, maar ook om het welzijn van burgers, een gezonde leefomgeving en duurzame ontwikkeling. Voor gemeenten biedt Brede Welvaart een raamwerk om beleid integraal en met een lange termijnvisie vorm te geven. De Rijksoverheid heeft de afgelopen jaren haar inzet op Brede Welvaart vergroot. Dit blijkt onder andere uit diverse beleidsdocumenten, zoals de Nationale Omgevingsvisie en de integrale beleidsagenda ‘Brede Welvaart in de regio’. Ook de provincie heeft Brede Welvaart als uitgangspunt genomen voor haar beleid, zoals bij het Ruimtelijke Arrangement.

Gemeenten spelen een cruciale rol in het realiseren van Brede Welvaart. Zij staan dicht bij de inwoners en hebben een goed beeld van de lokale behoeften en mogelijkheden. Daarnaast wordt er vanuit de gemeenten gewerkt aan de verschillende thema’s binnen brede welvaart zoals onderwijs en bereikbaarheid bijvoorbeeld. Deze thema’s overstijgen de gemeentegrenzen en vragen daarom om regionale afstemming..

Voorjaarsnota van het Rijk
Het kabinet zet in zijn Voorjaarsnota in op beheersbare jeugdzorg en een gezonde financiële positie van gemeenten. Voor 2025 tot en met 2027 komt daarom in totaal circa € 3 miljard cumulatief beschikbaar. Daarin zitten ook middelen voor de terugval in 2026 van het gemeentefonds. Voor 2028 en verder worden de beheersmaatregelen uit de hervormingsagenda Jeugd versterkt en worden aanvullende maatregelen uitgewerkt.

Wat betekent de Voorjaarsnota 2025 van het Rijk voor Katwijk ?
In onderstaande tabel wordt weergegeven wat de budgettaire consequenties van de Voorjaarsnota 2025 van het Rijk voor Katwijk zijn. Hierbij moet worden aangetekend dat voor een deel in de Katwijkse meerjarenbegroting 2025-2029 al is geanticipeerd op deze uitkomsten. Daarnaast zal de definitieve uitwerking van de Voorjaarsnota pas plaatsvinden in de Meicirculaire 2025.

Toelichtingen op de Voorjaarsnota 2025 van het Rijk
Demping terugval gemeentefonds in 2026
In de Voorjaarsnota 2025 zijn structurele middelen opgenomen om de terugval van het gemeentefonds in 2026 te dempen. De terugval van ongeveer € 2,4 miljard wordt in 2026 met € 400 miljoen gedempt, oplopend naar € 424 miljoen in 2030. Dan blijft dus nog ongeveer € 2 miljard ravijn in 2026 over wat voor Katwijk neerkomt op een nadelig effect van ca. € 6,2 miljoen (in de huidige meerjarenbegroting is hierop al geanticipeerd).

Accresontwikkeling, afrekening BTW-compensatiefonds en verspringen basisjaar (in Voorjaarsnota verwerkt via begrotingsuitgangspunten)
In de Voorjaarsnota wordt een aantal technische zaken geregeld:

• Het accres (de groei van het gemeentefonds) wordt geactualiseerd voor de macro-economische groei- en inflatiecijfers van het Centraal Economisch Plan (CEP) 2025;
• Het BTW-compensatiefonds over 2024 wordt afgerekend met een negatief effect voor 2025);
• Door 2026 als nieuw begrotingsjaar voor het gemeentefonds te openen dienen gemeenten als Katwijk die het meerjarenperspectief tegen constante prijzen (dus niet geïndexeerd) ramen, het gehele meerjarenperspectief structureel te verhogen met de voor 2026 verwachte indexering. Door dit zogenaamde ‘verspringen van het basisjaar’ wordt onze algemene uitkering structureel met € 3,3 miljoen verhoogd.

Hervormingsagenda jeugd, aanvullende post
De bedragen, die bij het Ministerie van Financiën op de Aanvullende Post (AP) voor de Hervormingsagenda Jeugd waren gereserveerd, worden toegevoegd aan het gemeentefonds. Het gaat om een bedrag van € 356 miljoen in 2026 oplopend tot € 342 miljoen in 2030.

Tekorten voor rekening rijk
De deskundigencommissie Van Ark adviseerde op 30 januari 2025 om het structurele tekort in de jeugdzorg van € 828 miljoen gelijk te verdelen over Rijk en gemeenten. In de Voorjaarsnota 2025 is voor het gemeentefonds vanaf 2025 structureel € 414 miljoen extra opgenomen.
Ook heeft de deskundigencommissie Van Ark het Rijk geadviseerd de helft van de tekorten op de jeugdzorg van 2023 (€ 628 miljoen) en 2024 (€ 828 miljoen) te compenseren. De gemeenten zouden dus voor 2023 en 2024 € 728 miljoen compensatie moeten krijgen, maar deze tekorten zijn niet gecompenseerd in de Voorjaarsnota 2025.

Groeipad maatregelen Hervormingsagenda
Het ingroeipad van de maatregelen van de Hervormingsagenda wordt voor de jaren 2026 en 2027 verzacht met € 498 miljoen respectievelijk € 447 miljoen. De volledige besparing van de Hervormingsagenda wordt in 2028 gerealiseerd.

Eigen bijdrage jeugdzorg*
Er wordt een eigen bijdrage ingevoerd voor jeugdzorg per 1 januari 2028. De maatregel moet € 260 miljoen opleveren.

Sturen op trajectduur jeugdzorg*
Rijk en gemeenten gaan met de sector afspraken maken over hoe beter te sturen op trajectduur. Deze maatregel moet € 68 miljoen opleveren vanaf 2028.

Indexeren opbrengst Hervormingsagenda*
De besparingsopgave van de Hervormingsagenda is in prijs- en volumepeil 2019 ingeboekt. Er is vanaf 2028 een hogere besparing van € 507 miljoen te veronderstellen aangezien prijs en volume sinds 2019 zijn gestegen.

* In zijn ledenbrief van 20 mei adviseert VNG de lasten voor de Jeugdzorg met ingang van 2028 realistisch te ramen en door middel van het opnemen van een baten-stelpost in balans te ramen. Dit in afwachting van een begin 2027 te verwachten tweede advies van de commissie Van Ark dat niet alleen over de verhouding van kosten en budget in de jaren 2025 tot en met 2027 zal gaan maar ook over de periode daarna.