Risicomanagement als instrument is het op systematische wijze omgaan met kansen en bedreigingen die de doelstellingen van de gemeente kunnen beïnvloeden. Binnen de gemeente Katwijk is het een vast onderdeel van effectief integraal management en de interne sturing en beheersing van de organisatie.
De aandacht voor risicomanagement helpt de gemeente om risico’s tijdig te sigmaleren, de resultaten te optimaliseren en tegelijk het risicobewustzijn te vergroten. Het doel van risicomanagement is het versterken van zekerheid met betrekking tot het realiseren van doelstellingen.
Risicoprofiel
Het risicoprofiel is de best mogelijke schatting van de mogelijke tegenvallers voor de gemeente en de financiële impact daarvan. In P&C-stukken wordt de gemeenteraad daarover geïnformeerd en deze paragraaf is de uitkomst van de actualisatie van het profiel op jaareinde.
In de uitwerking van de financiële kengetallen komt ook de toekomstige financiële positie van de gemeente tot uitdrukking. De financiële kengetallen geven een indicatie van de robuustheid en de weerbaarheid van Katwijk in samenhang en deels afgezet tegen de historie.
Definitie risico
Binnen risicomanagement is een risico de mogelijkheid dat een gebeurtenis plaatsvindt, welke een negatief effect heeft op het bereiken van de doelstellingen, de activa of het bestaan van de gemeente.
Bij de besluitvorming van het college rond beleidsvoornemens, investeringen, etc. worden risico’s integraal afgewogen. De accountant betrekt de uitkomsten van risicomanagement bij zijn oordeelsvorming over de financiële gezondheid van de gemeente en rapporteert hierover in zijn accountantsverslag.
Het risicoprofiel
Om de risico’s van de gemeente Katwijk in beeld te brengen is in de periode februari tot en met eind maart 2024 een inventarisatie uitgevoerd. Die inventarisatie levert een herijking van het bestaande risicoprofiel, zowel voor de algemene als de specifieke risico’s.
Het risicoprofiel van de gemeente als totaalbeeld komt tot stand met behulp van het softwareprogramma Naris (NAR: Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement). Met behulp van geavanceerde software worden de risico’s van de gemeente systematisch in kaart gebracht, gewogen in het totaal en wordt de benodigde weerstandscapaciteit voor Katwijk berekend. Omdat de migratie naar een andere release nog niet helemaal is afgerond is de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit dit keer extracomptabel gedaan.
Algemene risico’s
De ontwikkelingen in de publieke sector volgen elkaar in vlot tempo op. Katwijk houdt daar zoveel mogelijk rekening mee en anticipeert met beheersmaatregelen. De besluitvorming op rijksniveau, decentralisatie van taken en ontwikkelingen op economisch en macroniveau hebben effect op de gemeente. Enkele actuele voorbeelden zijn de huidige economische omstandigheden, ambities op gebied van energie, de woningbouwopgave en de huidige arbeidsmarkt.
Katwijk houdt, net als andere gemeenten, rekening met een eventueel risicoprofiel dat daaraan verbonden is. Dat is ook nodig omdat die risico’s zowel op korte als (middel)lange termijn effect kunnen hebben op zowel de (beleids)doelstellingen als het begrotings- of toekomstig rekeningsaldo.
De toekomst is op die punten nog zo onzeker, dat enkele van deze risico’s op dit moment nog niet goed zijn te kwantificeren. Voor het totaal van deze risico’s is daarom een stelpost opgenomen.
Klimaat en energieneutraal
De klimaatdoelstellingen vanuit Europa en het rijk blijven fors. Dat er risico’s samenhangen met het klimaat is duidelijk, het veranderend klimaat is duidelijk zichtbaar. De relatief zachte winters, oplopende temperaturen in verstedelijkt gebied en een riool wat de hevige regenbuien niet aan kan zijn concrete voorbeelden waarvoor maatregelen noodzakelijk zullen zijn. Bovendien is de verwachtingen dat de kosten voor energie de komende 3 jaar nog een stijgende trend zal laten zien. In hoeverre en op welke termijn deze risico’s zich zullen voordoen is echter nog onzeker. Als gemeente blijven wij investeren om deze problematiek het hoofd te bieden, bijvoorbeeld met klimaatadaptatie als onderdeel van de investeringsagenda. In de praktijk zal dit veelal in samenwerking met andere gemeenten en partijen (in de regio) gebeuren. De eventuele compensatie vanuit het rijk voor energieprogramma’s is echter nog niet zeker. Dit vraagt om innovatief handelen van gemeenten in de bestaande situatie en bij de toekomstige investeringsambities.
Woningbouwopgave blijft
Op macroniveau heeft Nederland nog steeds een fors tekort aan woningen. Dit leidt tot een tekort aan woonruimte, toenemende starters-problematiek en onvoldoende doorstroming op de bestaande woningmarkt. Het woningtekort is flink en daar lijkt nog geen kentering in te komen.
Ook in Katwijk is de woningbouwopgave fors, hoewel nu stappen worden gezet in het realiseren van de ambities en woonopgave. Het zal nog veel van de gemeente vragen om de uitgesproken woningbouwambitie waar te maken, waarbij ook de afhankelijkheid van externe factoren een belangrijk risico blijft.
Armoede blijft een zorg
De economie laat een voorzichtige groei zien. Dit neemt niet weg dat de economische omstandigheden voor veel huishoudens en inkomensgroepen nog somber en kwetsbaar zijn en blijven. Wat de toekomstige gevolgen zijn voor gezinnen indien er geen compensatie meer door het Rijk of de gemeente zal plaatsvinden is nog lastig te voorspellen. Dat er, ook in Katwijk, sprake is van armoede is wel al duidelijk. Dit kan in de toekomst nieuwe problemen opleveren. Misschien op dit moment minder mensen in de armoede, maar een overblijvende groep komt gemiddeld meer tekort. Denk hierbij aan cliënten in de bijzondere bijstand, minimaregelingen en de schuldhulpverlening.
Armoede zal uiteindelijk ook leiden tot een grotere vraag naar zorg en ondersteuning. Met andere woorden, armoede is voor die groep mensen het begin van een negatieve spiraal. De financiële compensatie van het rijk voor deze ontwikkelingen is hoogst onzeker.
Arbeidsmarkt en realisatiekracht
De krapte op de arbeidsmarkt wordt periodiek door het CBS en het UWV berekend. Die cijfers laten zien dat de spanning op de arbeidsmarkt afneemt, maar nog niet verdwenen is. De arbeidsmarkt in de regio’s Holland Rijnland en Zuid-Holland Centraal lijkt te stabiliseren. De gemeente heeft nog steeds behoefte aan gekwalificeerd personeel, zeker gelet op de opgaven waar Katwijk voor staat de komende jaren. De maatschappelijke opgaven zijn groot en de gemeente heeft een flinke investeringsagenda om het voorzieningenniveau op peil te houden.
Taakuitvoering en dienstverlening
De kwaliteit van onze taakuitvoering en dienstverlening aan de burger kan daarmee onder druk komen te staan, evenals de uitvoering van wettelijke taken (bijvoorbeeld regelingen in het sociaal domein). De realisatie van de woningbouwopgave en investeringsopgaven kunnen onder andere als gevolg van capaciteitsproblemen in het geding komen. Veel andere gemeenten en ondernemingen hebben met dit forse risico te kampen.
De gemeente Katwijk wordt binnen de eigen beleidsambities en opgaven geconfronteerd met bovenstaande algemene risico’s. Die algemene risico’s hebben zonder twijfel effect op de financiële positie van de gemeente of gaan dit in de toekomst hebben. Wij houden daarom het risicoprofiel op deze punten scherp in de gaten (beleidsvelden soms ook in combinatie: bijvoorbeeld Wonen en Zorg).