Omvangrijke risico's

De risico’s van Katwijk kunnen optreden binnen vrijwel alle activiteiten, taakvelden en projecten. In de uitwerking van het risicoprofiel wordt met impact- en waarschijnlijkheid een rangorde in de risico’s aangebracht. In deze paragraaf risicobeheersing staan de meest significante risico’s van Katwijk met peildatum eind januari 2025 (en in vergelijk met de programmabegroting 2025).

Tabel 2: Risico’s

*Voor de grondexploitatie geldt: de kans van optreden is projectspecifiek. Met een weerstandscapaciteit van € 0,450 miljoen. zijn, rekening houdend met positieve toekomstige exploitatieresultaten, de projectrisico’s (risico 1) voor 100% afgedekt en de marktrisico’s (risico 2 en 3) voor 50%. Op dit moment overtreft de beschikbare buffer het risicoprofiel van de grondexploitatie ruimschoots.
**In de laatste kolom ‘benodigde weerstandscapaciteit’ is een raming opgenomen welke op basis van de simulatie nodig is om een risico af te dekken. De raming is veelal lager dan de vermenigvuldiging tussen kans van optreden en financiële omvang van het risico. De kans is gerelateerd aan het verwacht moment van optreden (binnen 1 tot 2 jaar= 90%, en vervolgens aflopend).

Uitleg op de risico’s in tabel 2 en een toelichting op de wijze van risicobeheersing (veelal met het karakter van Overdragen, Accepteren, Vermijden of Verminderen):

1.    Dit risico vertegenwoordigt een algemene (stel)post voor nadelen in de investeringsportefeuille van de gemeente Katwijk. Binnen infrastructurele en maatschappelijke projecten (waaronder Onderwijshuisvesting, Herinrichting Voorstraat, Huisvesting Planck, Multi Functionele Accommodaties) spelen bijvoorbeeld risico’s als hoogwaardige eisen, vertraging, meerkosten, bijdragen derden, etc. De algemene projectbeheersing en frequente interne risicorapportage(s) waarborgen vroegtijdige herkenning van belangrijke risico’s.

2.    Uit een herijking van het risicoprofiel uit december 2024 Valkenhorst (GOV) zijn de risico’s projectoverstijgend en per deelgebied inzichtelijk. De gemeenteraad zal periodiek worden geïnformeerd over Valkenhorst inzake risico’s als wetgeving, stikstofproblematiek, omgevingsplan, verkeersontsluiting, grondgebruik en ruimtelijke kwaliteit.

3.    De projectspecifieke onzekerheden en marktrisico’s binnen een beperkt aantal grondexploitatie blijft bestaan (w.o Kleipetten Zuid, De Horn en Kei Oost Zuid). In het MPG 2025 is de risicoanalyse geactualiseerd en doorgerekend. De risico’s in de grondexploitatie betreffen Prijs, Plan, Programma en worden door projectleiders voortdurend gemonitord aan de hand van specifieke projectinformatie. Middels periodieke planningsanalyses worden de tempoverschillen (vertragingsnadelen) in de gaten gehouden.

4.    De gemeente Katwijk heeft een positie in achtervang en borgstelling (diverse taakvelden: Cultuur, sport, zorg, etc.) op langlopende leningen van maatschappelijke instellingen. De treasuryfunctie in combinatie met de monitor door ambtelijke vakspecialisten vormen een instrument om risico’s vroegtijdig te signaleren.

5.    Binnen het sociaal domein bestaat een aantal risico’s (vooral jeugdzorg) als het gaat om mogelijke bezuinigingen op rijksniveau, de hervormingsagenda jeugd, onzekerheid in de (toekomstige) kosten, het aantal hulpvragen en de complexiteit op uitvoeringsniveau. Op regionaal niveau en binnen de gemeente Katwijk worden specialisten ingezet om de Jeugdzorg te organiseren, het inzicht te vergroten en de risico’s te beperken. De krapte op de arbeidsmarkt op Jeugdzorg blijft een belangrijke rol spelen, waardoor ook de kwaliteit van deze taak onder druk blijft staan.

6.    De aanstaande energietransitie in de komende jaren vereist vermoedelijk grote investeringen in de boven- en ondergrondse infrastructuur van de gemeente (Warmtevisie, Duurzaamheidsagenda) en onduidelijk is of en welke bijdrage andere partijen gaan leveren. Katwijk volgt ontwikkelingen op de voet en voert overleg met partners om de investeringsopgave en de financiële gevolgen van de energietransitie en opgaven / ambities in beeld te houden.

7.    De gemeente heeft een juridisch risicoprofiel dat verbonden is aan lopende rechtszaken. De beheersing intern bestaat uit de juridische control(e) en specifieke maatregelen op dossierniveau. De gemeente Katwijk wordt in civiele en bestuursrechtelijke kwesties ondersteund door een huisadvocaat.

8.    Op ICT-gebied vormt cybercrime de grootste kwetsbaarheid, het dreigingsniveau dat uitgaat van phishing, een virus of hacking is fors. Een mogelijk tekort aan beveiliging levert het risico op bijvoorbeeld een datalek en langdurige uitval van ICT-systemen. Katwijk innoveert doorlopend en neemt maatregelen op gebied van uitwijkmogelijkheden, extra beveiliging van gegevens (informatiebeveiliging), etc.

9.    Dit risico speelt in op een mogelijk tekort aan middelen in de reguliere exploitatie als het gaat om taken met betrekking tot inspectie (Vergunningen en toezicht / handhaving) en openbare orde en veiligheid (Extra inzet vanwege overlast jongeren en/of – drugsgerelateerde – criminaliteit).

10. Binnen takenpakket Inclusieve Samenleving is sprake van diverse risico’s die de kerntaken van de gemeente betreffen en aansluiten bij actualiteit in het nieuws. Dat behelst naast WMO Zorg in natura en Hulp bij huishouden een breed pakket gemeentelijke taken (waaronder Armoedebestrijding, Schuldhulpverlening, Nieuw Beschut Werk (Instroom en loonkostensubsidie), Wonen Licht Verstandelijk Beperkten).

11. De gemeente draagt bij in eventuele tekorten bij gemeenschappelijke regelingen en verbonden partijen (en bijdrage in diverse samenwerkingsverbanden). Ook bij samenwerkingsverbanden staat een het jaarresultaat onder druk, de gemeente monitort daarom de ontwikkelingen en de financiële positie (mede vanwege nog onbekende effect van de inflatie en afgesproken beleidslijn indexpercentages uit de ambtelijke werkgroep). Zowel afzonderlijk als in gezamenlijkheid met andere gemeenten worden deze samenwerkingsverbanden gemonitord.

12. De gemeente kan nog geconfronteerd worden met nadelige gevolgen uit de bestaande fiscale positie. De laatste fiscale scan heeft geleid tot beperkte bevindingen en nadelen zijn verwerkt in de jaarrekening en begroting. Desondanks zijn (beperkte) nadelen uit de fiscale positie nog niet uit te sluiten als het gaat om suppletieaangiften van voorgaande jaren en enkele bijzondere fiscale kwesties die nog in onderzoek zijn. Met fiscaal advies van een extern deskundige streeft de gemeente naar een minimale belastingplicht.

13. De opschalingskorting algemene uitkering is inmiddels doorgerekend in de circulaires. Wel krijgen gemeenten te weinig geld van het rijk om de stijgende kosten door inflatie, vergrijzing en de bevolkingsgroei op te vangen. Dat komt door een nieuw financieringssysteem voor inflatiecompensatie, dat gebaseerd is op ramingen van het Centraal Planbureau (CPB). De meicirculaire 2025 vanuit het rijk geeft daarover mogelijk meer duidelijkheid.

14. Betreft diverse risico’s op taakvelden handhaving, inburgering en reiniging. In deze post is ook een stelpost van
€ 1 mln. opgenomen voor de algemene risico’s.

Op bovenstaande risico’s treft de gemeente diverse beheersmaatregelen om de nadelige gevolgen te verminderen of (op termijn) zelfs uit te sluiten. De beheersing van risico’s is in hoofdlijn samen te vatten als: Overdragen, Accepteren, Vermijden, Verminderen. Overigens zijn de beïnvloedingsmogelijkheden van de gemeente in enkele gevallen tot een minimum beperkt. In die gevallen is het monitoren van de actualiteit en de vertaling daarvan het maximaal haalbare.

Analyse

De gemeente verwacht de grootste nadelige effecten uit het sociaal domein, de investeringsportefeuille, GOV en de meer algemene, strategische, risico’s. Die algemene risico’s raken een groot deel van de gemeentebegroting en daarmee ook de bedrijfsvoering. Op verschillende taken (Woningbouw, Planmatig beheer, Zorg en ondersteuning, Bijstand, Schuldhulp, Energietransitie) zullen die algemene risico’s een financieel effect hebben. Dit vraagt van de gemeente een alerte houding en zorgvuldige afwegingen om te komen tot integrale oplossingen die de risico’s beperken.

Ook risico’s gerelateerd aan verbonden partijen en bestaande (en nieuwe) samenwerkingsverbanden komen steeds meer in beeld.

Het bruto risicoprofiel van de gemeente is (in vergelijk met de begroting 2025) maar heel beperkt gedaald. De benodigde weerstandscapaciteit laat een vergelijkbaar beeld zien. In onderstaande uitwerking zal dit verder toegelicht worden, met de weerstandsratio als uitkomst voor het weerstandsvermogen van de gemeente Katwijk.

De financiële omvang van risico’s en de benodigde weerstandscapaciteit
De financiële gevolgen van het risicoprofiel zijn via een NARIS-simulatie in beeld gebracht. NARIS is een softwarepakket van het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement. Met die software is een (statistische) kansberekening gemaakt op de waarschijnlijkheid van het zich gelijktijdig voordoen van de mix van risico’s en de vermoedelijke omvang in geld. Dat bedrag is het nadeel waar de gemeente mee geconfronteerd kan worden.

Het mogelijk gelijktijdig risico bij de gemeente Katwijk bedraagt in euro’s € 22,4 mln. (met een zekerheidspercentage van 90%).

Tabel 3: Benodigde weerstandscapaciteit