Risicomanagement
Risicomanagement als instrument is het op systematische wijze omgaan met kansen en bedreigingen die de doelstellingen van de gemeente kunnen beïnvloeden. Binnen de gemeente Katwijk is het een vast onderdeel van effectief integraal management en de interne sturing en beheersing van de organisatie.
De aandacht voor risicomanagement helpt de gemeente om risico’s tijdig te sigmaleren, de resultaten te optimaliseren en tegelijk het risicobewustzijn te vergroten. Het doel van risicomanagement is het versterken van zekerheid met betrekking tot het realiseren van doelstellingen van de gemeente.
Risicoprofiel
Het risicoprofiel is de best mogelijke schatting van de mogelijke tegenvallers voor de gemeente en de financiële impact daarvan. In de P&C-stukken wordt de gemeenteraad daarover geïnformeerd en deze paragraaf is de uitkomst van de actualisatie van het risicoprofiel op jaareinde. In de uitwerking van de financiële kengetallen komt de huidige en de toekomstige financiële positie van de gemeente tot uitdrukking. De financiële kengetallen geven een indicatie van de robuustheid en de weerbaarheid van Katwijk in samenhang weer (afgezet tegen de historie).
Definitie risico
Een risico wordt gedefinieerd als de mogelijkheid dat een gebeurtenis plaatsvindt, welke een negatief effect heeft op het bereiken van de doelstellingen, de activa of het bestaan van de gemeente. Bij de besluitvorming van het college rond beleidsvoornemens, investeringen, etc. worden risico’s integraal afgewogen. De accountant betrekt de uitkomsten van risicomanagementproces bij zijn oordeelsvorming over de financiële gezondheid van de gemeente en rapporteert hierover in zijn accountantsverslag.
Het risicoprofiel
Om de risico’s van de gemeente Katwijk in beeld te brengen is in de periode februari tot en met eind maart 2026 een inventarisatie uitgevoerd. Die inventarisatie levert een herijking van het bestaande risicoprofiel, zowel voor de algemene als de specifieke risico’s. Het risicoprofiel van de gemeente als totaalbeeld komt tot stand met behulp van het softwareprogramma Naris (NAR: Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement). Met behulp van een applicatie worden de risico’s van de gemeente systematisch in kaart gebracht en gewogen in het totaal. Met die uitkomsten wordt de benodigde weerstandscapaciteit per ultimo 2025 berekend.
Algemene risico’s
De actuele ontwikkelingen in de publieke sector treffen diverse beleidsterreinen en hebben vaak ook effect op de gemeente Katwijk. Katwijk houdt rekening met die actualiteit en anticipeert met acties en beheersmaatregelen. De besluitvorming op rijksniveau (bijv. decentralisatie van taken, coalitieakkoord) en ontwikkelingen op economisch en macroniveau hebben effect op de gemeente. Enkele actuele voorbeelden zijn de huidige economische omstandigheden, ambities op gebied van klimaat en energie, de woningbouwopgave en de huidige oorlogssituatie in het Midden Oosten.
Katwijk houdt, net als andere gemeenten, rekening met een eventueel risicoprofiel dat daaraan verbonden is. Dat is ook nodig omdat die risico’s zowel op korte als (middel)lange termijn effect kunnen hebben op zowel de (beleids)doelstellingen als het begrotings- of toekomstig rekeningsaldo.
De toekomst is op veel van die punten nog onzeker. Daarom zijn enkele van deze risico’s op dit moment nog niet goed te kwantificeren. Voor het totaal van deze risico’s is daarom een stelpost opgenomen.
Situatie Midden Oosten en geopolitieke inspanningen
De wereld blijft onrustig door spanningen en conflicten, de oorlog tussen de VS en Iran zorgt voor onrust in het Midden Oosten. Dit gaat vermoedelijk ook gevolgen hebben voor Nederland: de energiemarkt staat onder druk door hogere prijzen en mogelijke problemen met leveringen worden voorzien. De overige effecten zijn nog niet duidelijk, maar de verwachting is dat de gemeente met meer negatieve gevolgen te maken gaat krijgen. Wij houden daarom de actuele situatie nauwgezet in de gaten en zullen de concrete gevolgen en impact nader in beeld brengen. Tot aan het moment dat meer bekend is zal een stelpost van € 1 miljoen in het risicoprofiel worden ingecalculeerd.
Woningbouwopgave blijft
Op macroniveau heeft Nederland nog steeds een fors tekort aan woningen. Dit leidt tot een tekort aan woonruimte, toenemende starters-problematiek en onvoldoende doorstroming op de bestaande woningmarkt. Het woningtekort is flink en daar lijkt nog geen kentering in te komen.
Ook in Katwijk is de woningbouwopgave fors, hoewel nu stappen worden gezet in het realiseren van de ambities en woonopgave. Het bestemmingsplan voor 5.600 woningen is met succes hersteld en nu onherroepelijk. De Raad van State heeft in januari 2026 groen licht gegeven voor de bouw van woonwijk Valkenhorst. Het zal nog veel inspanning van de gemeente vragen om de uitgesproken woningbouwambitie waar te maken. Bovendien blijft ook de afhankelijkheid van externe factoren een belangrijk risico.
Armoede blijft een zorg
De economie laat naar verwachting de komende jaren een neergaande trend zien. Voor veel huishoudens en inkomensgroepen met een krappe beurs zijn en blijven de economische omstandigheden nog somber en kwetsbaar. De stijgende prijzen en opnieuw onzekerheid op de energiemarkt zorgt bij deze groepen voor extra zorgen. Wat de toekomstige gevolgen zijn voor gezinnen indien er geen compensatie meer door het Rijk of de gemeente zal plaatsvinden, is nog lastig te voorspellen. De verschillende vormen van armoede zijn ook duidelijk herkenbaar in Katwijk. De sombere vooruitzichten kunnen in de toekomst nieuwe problemen opleveren. Misschien zijn er op dit moment minder mensen in de armoede, maar een overblijvende groep vraagt om aandacht en ondersteuning. Denk hierbij aan cliënten in de bijzondere bijstand, minimaregelingen en de schuldhulpverlening.
Armoede en dubbele vergrijzing zal uiteindelijk leiden tot een grotere vraag naar zorg en ondersteuning. Met andere woorden, armoede is voor die groep mensen het begin van een negatieve spiraal. De financiële compensatie van het Rijk voor deze ontwikkelingen is hoogst onzeker en daarmee een duidelijk risico voor de gemeente Katwijk.
Klimaat en energieneutraal
Klimaat en energie leiden tot een grote duurzaamheidsopgave die nog jaren aanhoudt. Op het vlak van klimaat zijn de doelstellingen vanuit Europa en het rijk fors. Dat er risico’s samenhangen met het klimaat staat vast, het veranderend klimaat is duidelijk zichtbaar. Bovendien is de verwachting dat de kosten voor energie de komende jaren door de situatie in het Midden Oosten nog verder zal toenemen. In hoeverre en op welke termijn deze risico’s zich zullen voordoen is echter nog onzeker. Op macroniveau moet het tempo van de verduurzamingsopgaven omhoog om Nederland minder afhankelijk te maken van het buitenland.
Als gemeente blijven wij investeren om deze problematiek het hoofd te bieden, bijvoorbeeld met Klimaatadaptatie als onderdeel van de investeringsagenda. In de praktijk zal deze opgave in samenwerking met andere gemeenten en partijen (in de regio) gebeuren. Vanuit het rijk is een eventuele compensatie voor energieprogramma’s nog niet zeker. Dit vraagt om innovatief handelen van gemeenten in de bestaande situatie en bij de toekomstige investeringsambities.
Arbeidsmarkt en realisatiekracht
De krapte op de arbeidsmarkt wordt periodiek door het CBS en het UWV berekend. Die cijfers laten zien dat de spanning op de arbeidsmarkt afneemt, maar nog niet is verdwenen. Daar komt bij dat de werkloosheid een stijgende lijn vertoont en het hoogste niveau in vier jaar tijd bereikt. De arbeidsmarkt in de regio’s Holland Rijnland en Zuid-Holland Centraal lijkt te stabiliseren en ligt iets boven het landelijk gemiddelde. De gemeente heeft nog steeds behoefte aan gekwalificeerd personeel, zeker gelet op de opgaven waar Katwijk voor staat de komende jaren. De maatschappelijke opgaven zijn groot en de gemeente heeft een flinke investeringsagenda om het voorzieningenniveau op peil te houden.
Taakuitvoering en dienstverlening
De kwaliteit van onze taakuitvoering en dienstverlening aan de burger kan daarmee onder druk komen te staan, evenals de uitvoering van wettelijke taken (bijvoorbeeld regelingen in het sociaal domein). De realisatie van de woningbouwopgave en investeringsopgaven kunnen onder andere als gevolg van capaciteitsproblemen in het geding komen. Veel andere gemeenten en ondernemingen hebben met dit forse risico te kampen.
De gemeente Katwijk wordt binnen de eigen beleidsambities en opgaven geconfronteerd met bovenstaande algemene risico’s. Zonder twijfel hebben deze algemene risico’s effect op de financiële positie van de gemeente of gaan dit in de toekomst hebben. Wij houden daarom het risicoprofiel op deze punten nauwlettend in de gaten.