Omvangrijke risico's

Binnen vrijwel alle activiteiten, taakvelden en projecten van de gemeente Katwijk treden risico’s op. In de uitwerking van het risicomanagementproces wordt met impact- en waarschijnlijkheid een rangorde in de risico’s aangebracht. In onderstaande tabel staan de meest significante risico’s van Katwijk met peildatum eind januari 2025 (en in vergelijk met de programmabegroting 2026).

Tabel 2: Risico’s

De meest omvangrijke risico’s

*Voor de grondexploitatie geldt: de kans van optreden is projectspecifiek. Met een weerstandscapaciteit van € 0,200 miljoen. zijn, rekening houdend met positieve toekomstige exploitatieresultaten, de projectrisico’s (risico 1) voor 100% afgedekt en de marktrisico’s (risico 2 en 3) voor 50%. Op dit moment overtreft de beschikbare buffer het risicoprofiel van de grondexploitatie ruimschoots.

**In de laatste kolom ‘benodigde weerstandscapaciteit’ is een raming opgenomen welke op basis van de simulatie nodig is om een risico af te dekken. De raming is veelal lager dan de vermenigvuldiging tussen kans van optreden en financiële omvang van het risico. De kans is gerelateerd aan het verwacht moment van optreden (binnen 1 tot 2 jaar= 90%, en vervolgens aflopend).

Uitleg op de risico’s in tabel 2 en een toelichting op de wijze van risicobeheersing (veelal met het karakter van Overdragen, Accepteren, Vermijden of Verminderen):

1. Binnen de lopende investeringsopgave van de gemeente Katwijk zijn verschillende risico’s geïnventariseerd. Op diverse infrastructurele en maatschappelijke projecten (waaronder Gebiedsontwikkeling Noordwijkerwegzone, Hoornes Noord Oost, Hoftuinplein en Onderwijshuisvesting) spelen risico’s als hoogwaardige eisen, vertraging, meerkosten, bijdragen derden, etc. Dat risicoprofiel kan tot financiële nadelen voor de gemeente leiden. De algemene projectbeheersing en frequente interne risicorapportage(s) waarborgen op dit moment de vroegtijdige herkenning van belangrijke risico’s.

2. Uit een herijking van het risicoprofiel uit december 2024 Valkenhorst (GOV) zijn de risico’s projectoverstijgend en per deelgebied inzichtelijk. De gemeenteraad krijgt een periodieke update over Valkenhorst met ook de actuele risico’s als wetgeving, stikstofproblematiek, omgevingsplan, verkeersontsluiting, grondgebruik en ruimtelijke kwaliteit.

3. De projectspecifieke onzekerheden en marktrisico’s binnen een beperkt aantal grondexploitaties blijft bestaan (w.o Hof Korte Vaart, Kleipetten Zuid, Kavel van Lierestraat). In het MPG 2026 is de risicoanalyse geactualiseerd en doorgerekend. De risico’s in de grondexploitatie betreffen Prijs, Plan, Programma en worden door projectleiders voortdurend gemonitord aan de hand van specifieke projectinformatie. Middels periodieke planningsanalyses worden de tempoverschillen (vertragingsnadelen) in de gaten gehouden. In het MPG 2026 staat de nadere inhoudelijke informatie van het risicoprofiel met daarbij de minimaal benodigde weerstandscapaciteit.

4. De gemeente Katwijk heeft een lopende positie in de achtervang en borgstelling (diverse taakvelden: Cultuur, sport, zorg, etc.) op langlopende leningen van maatschappelijke instellingen. De treasuryfunctie en monitoring door ambtelijke vakspecialisten vormen een instrument om deze risico’s vroegtijdig te signaleren.

5. Binnen het sociaal domein bestaat een aantal risico’s (vooral jeugdzorg) als het gaat om mogelijke bezuinigingen op rijksniveau, de hervormingsagenda jeugd, onzekerheid in de (toekomstige) kosten, het aantal hulpvragen en de complexiteit op uitvoeringsniveau. Eerdere inschattingen zijn niet uitgekomen (ondanks het loslaten van t min 2-systematiek) en eventuele besparingen worden pas later gerealiseerd. Op regionaal niveau en binnen de gemeente Katwijk worden specialisten ingezet om de Jeugdzorg te organiseren, het inzicht te vergroten en de risico’s te beperken.

De krapte op de arbeidsmarkt op Jeugdzorg blijft een belangrijke rol spelen, waardoor ook de kwaliteit van deze taak onder druk blijft staan.

6. De energietransitie vereist ook in Katwijk de komende jaren vermoedelijk nog grote investeringen. Grote projecten in de boven- en ondergrondse infrastructuur van de gemeente (Warmtevisie, Duurzaamheidsagenda) staan op het programma en onduidelijk is of en welke bijdrage andere partijen gaan leveren. Katwijk volgt de ontwikkelingen op de voet en voert overleg met partners om de investeringsopgave en de financiële gevolgen van de energietransitie en opgaven / ambities in beeld te houden.

7. Het juridisch risicoprofiel van de gemeente is verbonden is aan lopende rechtszaken en kwesties. De interne beheersing bestaat uit de juridische control(e) en specifieke maatregelen op dossierniveau. De gemeente Katwijk wordt in civiele en bestuursrechtelijke kwesties ook ondersteund door een huisadvocaat.

8. Op ICT-gebied vormt cybercrime de grootste kwetsbaarheid, het dreigingsniveau dat uitgaat van phishing, een virus of hacking is fors. Recente voorbeelden met Odido laat zien dat een mogelijk tekort aan beveiliging een risico van een datalek en langdurige uitval van ICT-systemen oplevert. Katwijk innoveert doorlopend en neemt maatregelen op gebied van uitwijkmogelijkheden, extra beveiliging van gegevens (informatiebeveiliging), etc.

9. Dit risico speelt in op een mogelijk tekort aan middelen in de reguliere exploitatie als het gaat om taken met betrekking tot inspectie milieu (Vergunningen en toezicht / handhaving) en openbare orde en veiligheid (Extra inzet vanwege overlast jongeren en/of – druggerelateerde – criminaliteit, toename ondermijning).

10. Binnen het takenpakket van cluster Inclusieve Samenleving is sprake van diverse kleinere risico’s die de kerntaken van de gemeente betreffen. Dat behelst een breed pakket gemeentelijke taken (waaronder bijvoorbeeld armoedebestrijding, woningaanpassingen, Nieuw Beschut Werk (Instroom en loonkostensubsidie)).

11. De gemeente Katwijk moet bijdragen in de eventuele tekorten van gemeenschappelijke regelingen en verbonden partijen (en bijdrage in diverse samenwerkingsverbanden). Ook bij samenwerkingsverbanden en verbonden partijen staat de exploitatie en uiteindelijk het jaarresultaat onder druk. Katwijk monitort daarom de ontwikkelingen en de financiële positie (mede vanwege nog onbekende effect van de inflatie en afgesproken beleidslijn indexpercentages uit de ambtelijke werkgroep). Zowel afzonderlijk als in gezamenlijkheid met andere gemeenten worden deze samenwerkingsverbanden dus gemonitord.

12. De gemeente kan nog geconfronteerd worden met nadelige gevolgen uit de bestaande fiscale positie. De laatste fiscale scan heeft geleid tot kleine bevindingen en nadelen die zijn verwerkt in de jaarrekening en begroting. Desondanks zijn (beperkte) nadelen uit de fiscale positie nog niet uit te sluiten als het gaat om suppletieaangiften van voorgaande jaren en enkele bijzondere fiscale kwesties die nog in onderzoek zijn. Met fiscaal advies van een extern deskundige Fiscaliade streeft de gemeente naar een minimale belastingplicht.

13. Door de compensatie van het Rijk via de Voorjaarsnota 2025 is het ravijnjaar voor gemeenten verschoven van 2026 naar 2028. Daarnaast zal de herverdeling van het Gemeentefonds per 1 januari 2027 mogelijk effect kunnen hebben op de algemene uitkering, medio 2026 zal bekend worden wat de effecten voor Katwijk zullen zijn. Tenslotte zal ook de uitwerking van het nieuwe regeerakkoord effect kunnen hebben op de algemene uitkering, de verwachting is dat hierover meer bekend wordt in de Voorjaarsnota van het Rijk die wordt verwerkt in de Meicirculaire 2026.

14. 1.Betreft diverse risico’s op taakvelden handhaving, inburgering en reiniging. In deze post is ook een stelpost van € 1 mln. opgenomen voor de algemeen strategische risico’s. De eventuele nadelige effecten volgend op de geopolitieke spanningen – situatie in het Midden Oosten zijn voorlopig ingeschat op 1 mln.

Met verschillende gerichte beheersmaatregelen probeert de gemeente de nadelige gevolgen te verminderen of (op termijn) zelfs uit te sluiten. De beheersing van risico’s is in hoofdlijn samen te vatten als: Overdragen, Accepteren, Vermijden, Verminderen.

In enkele gevallen heeft de gemeente beperkte invloed om de nadelige gevolgen zelf tot een minimum te beperken. In die gevallen is het monitoren van de actualiteit het maximaal haalbare voor de gemeente.

Analyse
De gemeente verwacht de grootste nadelige effecten uit de investeringsportefeuille, GOV, het sociaal domein en de algemeen strategische risico’s. Die strategische risico’s raken een fors deel van de gemeentebegroting en daarmee ook de bedrijfsvoering. Op verschillende taken (Woningbouw, Planmatig beheer, Zorg en ondersteuning, Bijstand, Schuldhulp, Energietransitie) zullen die strategische risico’s een financieel effect hebben. Dit vraagt van de gemeente een alerte houding en zorgvuldige afwegingen om te komen tot integrale oplossingen.

Het bruto risicoprofiel van de gemeente is (in vergelijk met de begroting 2026) maar heel beperkt gedaald. De benodigde weerstandscapaciteit laat een vergelijkbaar beeld zien. In onderstaande uitwerking zal dit verder toegelicht worden, met de weerstandsratio als uitkomst voor het weerstandsvermogen van de gemeente Katwijk.

De financiële omvang van risico’s en de benodigde weerstandscapaciteit
De financiële gevolgen van het risicoprofiel zijn via een NARIS-simulatie in beeld gebracht. NARIS is een softwarepakket van het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement. Met die software is een (statistische) kansberekening gemaakt op de waarschijnlijkheid van het zich gelijktijdig voordoen van de mix van risico’s en de vermoedelijke omvang in geld. Dat bedrag is het financieel nadeel waar de gemeente mogelijk mee geconfronteerd kan worden. Het mogelijk gelijktijdig risico bij de gemeente Katwijk bedraagt in euro’s € 23,3 mln. (met een zekerheidspercentage van 90%).

Tabel 3: Benodigde weerstandscapaciteit