Omvangrijke risico's

De risico’s van Katwijk doen zich voor bij vrijwel alle activiteiten, taakvelden en projecten en vormen samen het risicoprofiel van de gemeente. In de uitwerking van het risicoprofiel brengen we op basis van impact en waarschijnlijkheid een rangorde in deze risico’s aan. In onderstaande tabel staan de significante risico’s van Katwijk met peildatum eind augustus 2025. Voor de stijging of daling van de maximale omvang hebben we een vergelijking met de jaarrekening 2024 gemaakt.

Tabel 2: Risico’s

* Voor de grondexploitatie geldt: de kans van optreden is project-specifiek. Met een weerstandscapaciteit van € 0,6 miljoen zijn, rekening houdend met positieve toekomstige exploitatieresultaten, de projectrisico’s (risico 1) voor 100% afgedekt en de marktrisico’s (risico 2 en 3) voor 50%. Op dit moment overtreft de beschikbare buffer het risicoprofiel van de grondexploitatie ruimschoots.

**In de laatste kolom ‘benodigde weerstandscapaciteit’ is een raming opgenomen die op basis van de simulatie nodig is om een risico af te dekken. De raming is veelal lager dan de vermenigvuldiging tussen kans van optreden en financiële omvang van het risico. De kans is gerelateerd aan het verwacht moment van optreden (binnen 1 tot 2 jaar= 90%, en vervolgens aflopend).

Uitleg over de risico’s in tabel 2 en een toelichting op de wijze van risicobeheersing (veelal met het karakter van overdragen, accepteren, vermijden of verminderen):

1. Dit risico betreft een inschatting van mogelijke tegenvallers en nadelen in de lopende investeringsportefeuille van de gemeente. Bij de infrastructurele investeringen en maatschappelijke projecten (Havenscharnier, MFA Hoornes, Onderwijshuisvesting, Huisvesting Cultuurbedrijf (Planck), Trappenberg Kloosterschuur) spelen diverse risico’s rond vertraging, hoogwaardige eisen, meerkosten, onvoorziene afwaarderingen van activa enzovoort. Het risicoprofiel van de portefeuille is deels herijkt en heeft geleid tot een beperkte bijstelling.
2. Het risicoprofiel Valkenhorst (GOV) is in juni 2025 geactualiseerd en de risico’s zijn project-overstijgend en per deelgebied inzichtelijk. Het risico van het niet tijdig onherroepelijk worden van het bestemmingsplan is opwaarts bijgesteld op basis van recente inschattingen. De gemeenteraad zal periodiek geïnformeerd worden over de risico’s bij Valkenhorst rond het bestemmingsplan, de RvS-procedure, de middelen Woningbouwimpuls, de verkeersontsluiting, gewijzigde wetgeving en de ruimtelijke kwaliteit.
3. De projectspecifieke onzekerheden en marktrisico’s bij de grondexploitaties blijven bestaan, ondanks een neerwaartse trend (waaronder Kleipetten Zuid). In het MPG 2025 is de risicoanalyse en de ontwikkeling daarin nader uitgewerkt. De risico’s in de grondexploitatie betreffen vooral prijs, plan en programma en worden door projectleiders voortdurend gemonitord. Middels periodieke planningsanalyses worden bijvoorbeeld de tempoverschillen (vertragingsnadelen) in de gaten gehouden.
4. De gemeente heeft een positie in achtervang en borgstelling (bij diverse taakvelden, zoals cultuur, sport en zorg) op langlopende leningen van diverse maatschappelijke instellingen. Wij monitoren specifiek de voortgang in de investeringsambitie Nieuw Salem bij DSV. De aandacht gaat daarbij ook uit naar dewijzigingen in de zekerhedenstructuur (garantiestelling). De treasuryfunctie en de monitoring door ambtelijke vakspecialisten moeten ervoor zorgen dat de risico’s rondom gewaarborgde geldleningen vroegtijdig gesignaleerd worden.
5. Het sociaal domein heeft te maken met forse risico’s op gebied van jeugdzorg: de Hervormingsagenda, continuïteit Jeugdbescherming (JB West), onzekerheden rond de te verwachten kosten, mogelijke toename van het aantal hulpvragen, een tekort aan personeel en de oplopende wachtlijsten. Het demissionaire kabinet stelt € 728 miljoen beschikbaar om gemeenten te compenseren voor de hogere jeugdzorgkosten van de afgelopen twee jaar. Onder aanvoering van Katwijk is een regionale Taskforce ingericht die op zoek gaat naar maatregelen die impact hebben op het fundament onder de jeugdhulp. Dat moet leiden tot duurzame aanpassingen om te komen tot een betere beheersbaarheid en lagere risico’s.
6. In de komende jaren vereist de energietransitie een verzwaring van het net met vermoedelijk grote investeringen in de boven- en ondergrondse infrastructuur van de gemeente, (Hoornes Aardgasvrij, Warmtevisie, Duurzaamheidsagenda). Katwijk heeft een eigen rol, volgt de ontwikkelingen en voert overleg met partners om de planvorming, de investeringsopgave en de financiële gevolgen bij de aanleg van warmtenetten in beeld te houden. In juli 2025 is Stichting Derdengelden Groupcard failliet verklaard.
7. De gemeente heeft op juridisch vlak een risicoprofiel dat verbonden is aan lopende kwesties en rechtszaken. De beheersing van dit risico bestaat uit de juridische control en specifieke maatregelen op dossierniveau. De gemeente wordt hierbij ondersteund door een huisadvocaat in zowel civiele als bestuursrechtelijke kwesties.
8. De gemeente Katwijk onderkent digitale risico’s die de continuïteit en betrouwbaarheid van de dienstverlening kunnen raken. Dit betreft onder meer ransomware, leveranciersincidenten, datalekken, phishing, factuurfraude, en DDOS-aanvallen. Daarnaast houden we rekening met strategische risico’s zoals kunstmatige intelligentie en quantum computing. Met de implementatie van de Cyberbeveiligingswet en Baseline Informatiebeveiliging Overheid versie 2 (BIO2) werkt Katwijk aan continue verbetering van de informatiebeveiliging. Zo bieden we de steeds naderende dreigingen en risico's het hoofd.
9. Dit risico speelt in op een mogelijk tekort aan middelen in de reguliere exploitatie 2025. Het gaat ook om taken met betrekking tot inspectie (vergunningen, toezicht en handhaving) en openbare orde en veiligheid. Denk aan extra inzet vanwege overlast van jongeren en/of drugsgerelateerde criminaliteit.
10. Het takenpakket van de inclusieve samenleving kent diverse risico’s die de taken van de gemeente betreffen. Dat behelst naast Wmo-zorg in natura en hulp bij het huishouden een breed pakket gemeentelijke taken, waaronder armoedebestrijding, schuldhulpverlening, nieuw beschut werk (instroom en loonkostensubsidie) en woonvoorzieningen voor mensen met een licht verstandelijke beperking.
11. Katwijk draagt bij aan eventuele tekorten bij gemeenschappelijke regelingen en verbonden partijen (en diverse samenwerkingsverbanden). De herijking van het risicoprofiel van diverse verbonden partijen loopt nog. Dat geldt ook voor de analyse van de bijdrage(n) van Katwijk over 2025 en 2026. Ook bij samenwerkingsverbanden staat de (meerjaren)begroting in financieel lastige tijden onder druk. De gemeente monitort dan ook de ontwikkelingen en de financiële positie (mede vanwege het nog onbekende effect van de inflatie). De trend ‘minder taken mogelijk met hetzelfde geld’ blijft onverminderd en duidelijk zichtbaar. De werkgroep Financiële kaderstelling monitort, met andere gemeenten in de regio, de verbonden partijen en samenwerkingsverbanden om de ontwikkelingen en de financiële positie in de gaten te houden.
12. De gemeente loopt het risico geconfronteerd te worden met eventuele nadelige fiscale gevolgen. Nadelen worden zoveel als mogelijk verwerkt in de najaarsbestuursrapportage en/of jaarrekening. Toch zijn onzekerheden ten aanzien van fiscaal nadelige consequenties van openstaande zaken of vraagstukken op dit moment niet uit te sluiten. De stijging in het risicoprofiel in deze begroting wordt veroorzaakt door een mogelijk nadeel als gevolg van een btw-kwestie ad € 2,3 miljoen (zie raadsbrief d.d. 2 september 2025) en een vraagstuk in de loonheffingssfeer ad € 1,7 miljoen. Met fiscaal advies van een extern deskundige streeft de gemeente naar een beperking van de fiscale risico’s.
13. In de uitwerking van het coalitieakkoord van een nieuw kabinet zitten nog enkele onzekerheden voor de algemene uitkering gemeentefonds (bijvoorbeeld over het omzetten van SPUK’s met een korting). Die onzekerheden zijn in de afgelopen septembercirculaire niet weggenomen. De verwachting is niet dat de decembercirculaire volledige duidelijkheid gaat bieden. Omdat de uitkomst nog volstrekt onzeker is, staat nu een PM-post in het risicoprofiel van de gemeente.
14. Betreft diverse kleine risico’s op taakvelden handhaving, participatie, inburgering en reiniging. In deze post is ook een stelpost van € 1 miljoen opgenomen voor de algemene risico’s.

De gemeente treft zowel specifieke als generieke beheersmaatregelen om bovenstaande risico’s te verminderen of (op termijn) uit te sluiten. De concrete vormen van risicobeheersing zijn in hoofdlijn samen te vatten als: overdragen, accepteren, vermijden of verminderen. Overigens zijn in enkele gevallen de beïnvloedingsmogelijkheden van de gemeente tot een minimum beperkt. Dan kunnen we niet meer doen dan de actualiteit monitoren en waar mogelijk bijsturen.

Analyse

De gemeente verwacht op korte en middellange termijn nadelige gevolgen die voortkomen uit de plannen van een nieuw kabinet, de eigen investeringsopgave en (regionale) samenwerkingsverbanden. Die risico’s raken vanwege het financieel karakter mogelijk de gemeentebegroting op verschillende taken (financieel effect op volkshuisvesting, jeugdhulp, Wmo, werk en inkomen en milieu).

Hoewel de exacte financiële impact op dit moment lastig in te schatten is, moet Katwijk hier tijdig zicht op krijgen. Dat maakt het mogelijk om risico’s te voorkomen of de eventuele financiële nadelen tijdig in de begroting te verwerken. Integrale oplossingen vragen van de gemeente een alerte houding en zorgvuldige afwegingen. Het bruto risicoprofiel van de gemeente is in vergelijking met de jaarrekening 2024 gestegen.