We hanteren de strategische duurzaamheidsagenda 2021 Samen werken aan een toekomstbestendig Katwijk als kader. De Duurzaamheidsagenda beschrijft de opgaven, doelstellingen en activiteiten voor de verschillende thema’s in samenhang.
Vier thema’s zijn uitgelicht:
1. Energietransitie
2. Duurzame mobiliteit
3. Circulaire economie
4. Klimaatadaptatie
De keuze voor deze thema’s heeft ervoor gezorgd dat het beleid rondom energie en duurzaamheid in vrijwel alle beleids- en werkvelden van de gemeentelijke organisatie is opgenomen. In de uitvoeringsagenda die onderdeel is van de Duurzaamheidsagenda, monitoren en rapporteren we via de planning en control-cyclus. Mogelijk actualiseren we de uitvoeringsdoelen van de Duurzaamheidsagenda in 2026.
Ondanks het feit dat steeds meer aandacht uitgaat naar duurzaamheid, denken we nog onvoldoende integraal over de genoemde thema’s. Dat is niet onbegrijpelijk; het vraagt immers om een forse transitie in ons denken. Een vaak gehoorde uiting is dat allerlei extra eisen gestapeld worden, terwijl het juist de uitdaging is om duurzaamheid van meet af aan in ons werken en in onze projecten mee te nemen. Het is daarom essentieel om het belang ervan te blijven herhalen en benadrukken, er met elkaar over te blijven overleggen en goed geslaagde voorbeelden aan te dragen van hoe we zaken anders – toekomstbestendig en natuurinclusief – kunnen oppakken en uitvoeren. We hoeven tenslotte (meestal) niet het wiel uit te vinden.
De Duurzaamheidsagenda dient ook als basis voor het gesprek met partners en organisaties uit de Katwijkse samenleving. De agenda fungeert vooral als verbindingsinstrument tussen de verschillende thema’s en andere agenda’s en programma’s (woningbouw, mobiliteit, economie). Intern is dit georganiseerd in een regulier coördinatie-overleg. We houden elkaar op de hoogte van de ontwikkelingen en zoeken steeds naar koppelkansen – in onze eigen bedrijfsvoering, maar ook met anderen: particulier, bedrijf of organisatie.
In de Duurzaamheidsagenda hebben we aangegeven welke interventies we willen plegen om onze doelen te bereiken. Ook is de agenda een goed middel voor coördinatie en voortgang en voor de afstemming van participatie en communicatie. In feite zijn dat in deze opgave ook onze belangrijkste middelen. Het wordt namelijk steeds duidelijker dat duurzaamheid een universele opdracht is (people, planet, profit). Het gaat onze hele samenleving aan en voor het realiseren ervan hebben we ieders kennis, kracht en inzet nodig. Twee voorbeelden: i) sinds 2024 is Katwijk officieel partner van de stichting Nationaal Park Hollandse Duinen (NPHD) en denkt daar strategisch mee, ii) de gezamenlijke regionale Omgevingsdienst. Dit versterkt de onderlinge samenwerking en samenhang van maatregelen op het gebied van natuur en milieu in de regio.
Hieronder geven we een overzicht van de speerpunten per deelthema met een korte toelichting.
1. Energietransitie (deelprogramma 7A Groen en Milieu)
De energietransitie-opgave is groot. Deze transitie is inmiddels uitgegroeid tot een opgavegericht programma waarbij een groot deel van de gemeentelijke organisatie betrokken is.
De opgave kent vier onderdelen:
1. energiebesparing (onder andere door isoleren)
2. duurzaam opwekken
3. onderzoek naar andere duurzame bronnen voor onder meer de warmtevoorziening
4. duurzame mobiliteit.
In 2026 start een nieuwe collegeperiode (2026-2030). In de RES 1.0 zijn een aantal doelstellingen bepaald voor 2030. Het is van belang om zowel lokaal als regionaal in te zetten op deze gezamenlijk vastgestelde ambities. De inspanningen voor de energietransitie zijn vastgelegd in het Energieprogramma 2024-2027. De basis van dat programma is de set aan doelstellingen uit het klimaatakkoord 2019 en de Regionale Energiestrategie 1.0 (RES) Holland Rijnland die in 2021 is vastgesteld. We zetten bestaande acties rondom energiebesparing voort en zo mogelijk versterken we deze.
Naast de inzet op de doelstellingen uit de RES en het Energieprogramma worden we in steeds grotere mate geconfronteerd met netcongestie. Netcongestie kan voor forse vertraging zorgen in het behalen van de doelstellingen van de energietransitie, bijvoorbeeld omdat het de omzetting verhindert van fossiele brandstofbronnen naar schone(re) elektrische bronnen (elektrische laadpalen, warmtepompen).
De gemeente Katwijk werkt in regionaal verband (Holland Rijnland) samen om richting te geven aan het toekomstige energiesysteem. Het oplossen en voorkomen van netcongestie – bijvoorbeeld door netverzwaring en -uitbreiding – is ook hierbij een belangrijke doelstelling. Het Toekomstbeeld Energiesysteem 2050 voor Holland Rijnland geeft inzicht in de verwachte ontwikkeling van energievraag en -aanbod, het gebruik van verschillende energiedragers, de benodigde infrastructuur en de ruimtelijke impact van het energiesysteem van de toekomst. Op basis van het Toekomstbeeld hebben we tien kernpunten gedefinieerd die de basis vormen voor een actieagenda. Deze kernpunten hebben de grootste invloed op de ontwikkeling van het toekomstige regionale energiesysteem en hebben effect op bovenlokaal niveau.
Met deze actieagenda werkt de gemeente Katwijk in de regio Holland Rijnland samen aan een doelmatige aanpak voor een toekomstbestendig en robuust energiesysteem dat ruimte biedt aan de ontwikkelingen en ambities van de regio Holland Rijnland. De actieagenda (inclusief aanpak netcongestie) vormt de basis voor regionaal afgestemde lokale inzet op de ontwikkeling van het energiesysteem. Zo zorgen we voor een gezamenlijke koers en de benodigde brede regionale samenwerking.
Speerpunten:
- borging van de opgave van de energietransitie in de gemeentelijke organisatie
- uitvoering geven aan het energieprogramma
- uitvoering geven aan de actieagenda en daarmee werken aan de RES 1.0-doelstellingen
Duurzaam (ver)bouwen
1.Nieuw beleid (2025) voor duurzaam- en natuurinclusief bouwen (deelprogramma 7A Energie, Groen en Milieu)
De gemeente stelt vooraf duidelijke, integrale duurzaamheidsambities. Per project maken we specifieke afspraken, passend bij de locatie en ontwikkelingsmogelijkheden. In een vroeg stadium spreken we met initiatiefnemers, architecten en ontwikkelaars om gezamenlijk het ambitieniveau vast te stellen en te borgen gedurende het hele traject. Het beleid is van toepassing op alle grote nieuwbouw- en herstructureringsprojecten waarbij de gemeente vroegtijdig betrokken is. Bijvoorbeeld de ontwikkeling van 5.600 woningen op voormalig vliegveld Valkenburg en circa 2.500 woningen in bestaande kernen.
Voor natuurinclusief bouwen hebben we een concreet stappenplan opgesteld: 1) projectgrootte bepalen, 2) projectligging analyseren, 3) aantal doelsoorten en bijbehorende maatregelen vaststellen. Dit leidt tot gerichte maatregelen om de biodiversiteit te bevorderen, afhankelijk van de schaal en locatie van het project.
We evalueren het beleid jaarlijks en stellen het waar nodig bij op basis van voortschrijdend inzicht en nieuwe ontwikkelingen.
2.Verduurzaming van het bestaande woningaanbod (deelprogramma 7A Energie, Groen en Milieu en deelprogramma 8, Ruimte en Wonen)
Voor bestaande bouw grijpen we de energietransitie aan als kans voor integrale verduurzaming, waarbij het energieprogramma leidend is. We ondersteunen eigenaren bij het isoleren van de woningen met lokale- en rijkssubsidies. Bij het energieloket kunnen bewoners zich laten informeren en adviseren over de mogelijkheden om hun woning te isoleren en verduurzamen. Daarnaast trekken energieadviseurs de wijken in om inwoners persoonlijk te adviseren over verduurzamingsmogelijkheden. Ze geven huis-aan-huisadvies en delen informatie uit op centrale locaties binnen de gemeente.
Duurzame mobiliteit (deelprogramma 2B Verkeer en vervoer)Bij de opgave Energietransitie betrekken we zowel de transitie van het bebouwde gebied als de mobiliteit. We zetten daarbij enerzijds in op energiebesparing (deelmobiliteit, mobiliteitshubs, openbaar vervoer, fiets) en anderzijds op onderzoek en de overstap naar andere, duurzame energiebronnen (waaronder elektriciteit).
Speerpunten:
- het doorontwikkelen van een mobiliteitstransitie op gemeentelijk niveau
- het doorontwikkelen van een strategie voor gebruik en ontwerp van de openbare ruimte
- het verder invullen van de voorbeeldrol van de gemeente bijvoorbeeld door het wagenpark zoveel mogelijk te elektrificeren (wijkbeheer en handhaving) en duurzaamheidsvereisten op te nemen in het programma van eisen bij gemeentelijke aanbestedingen
Circulaire economie (programma 3 Economie en programma 7 Energie, groen en milieu)
Om een aantrekkelijke woongemeente te blijven is het belangrijk om de leefbaarheid hoog te behouden. En wat betreft de ontwikkeling van bedrijventerreinen en werklocaties: de transitie naar een circulaire economie vraagt om een fors ruimtebeslag voor bedrijven. Dit geldt ook voor het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval. Er ligt een provinciale verkenning voor de meest geschikte locaties voor bouwgrondstoffen-hubs in de regio. In 2026 gaan we onderzoeken of we een dergelijke hub binnen de gemeente Katwijk kunnen realiseren.
In 2025 hebben we de ambities voor duurzaam bouwen verder vormgegeven. Belangrijke randvoorwaarden zijn: toekomstbestendig, energiezuinig, klimaatbestendig, circulair, gezondheid en welzijn en oog voor de biodiversiteit. We hebben een objectief normatief beoordelingskader (GPR) vastgesteld voor zowel gebouw als omgeving. Zoals eerder gezegd is integraal denken en ontwerpen vanaf het begin belangrijk. Het gaat hier niet om een stapeling van extra eisen, maar om een andere manier van aanpak en ontwerp.
Speerpunten:
- ontwikkeling van een afvalwaarde transitiestrategie voor huishoudelijk afval
- ontwikkeling van een circulariteitsstrategie en onderzoek naar een bouwgrondstoffen-hub
- voorbeeldrol voor de gemeente Katwijk op gebied van circulariteit in eigen handelen, gebouwen en contracten
- Toepassing van een objectief normatief beoordelingskader bij projecten/ gebieds- ontwikkelingen vanaf het allereerste begin
Klimaatadaptatie (deelprogramma 7A Groen en milieu)
De Klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda (2021-2026) en het integraal Water Ketenplan 2022-2026 (iWKP) vormen de beleidsmatige basis voor ons handelen. We maken ook gebruik van de samenwerking rond het Convenant Klimaatadaptief bouwen. We zoeken daarbij nog nadrukkelijker de samenwerking met inwoners, ondernemers en organisaties die zich hiermee bezighouden.
Het lokaal hitteplan dat in 2023 is vastgesteld, stellen we in werking bij omstandigheden van extreme hitte. De financiering van de watergebonden taken (beperking wateroverlast: het opvangen, bergen en afvoeren van regenwater) is ondergebracht in het gesloten circuit rioleringen. De inzet is gericht op het verminderen en zo mogelijk voorkomen van overlast en schade door de optredende weersextremen.
Speerpunten:
- bepalen van risicogebieden en kansen koppelen voor klimaatadaptieve maatregelen
- bepalen van de strategie voor een klimaatadaptieve omgeving in gemeente Katwijk
- formuleren van uitvoeringsmaatregelen en investeringen voor een Uitvoeringsagenda