Ontwikkelingen
Ons streven is dat alle jeugdigen in onze gemeente zoveel mogelijk gezond en veilig kunnen opgroeien. Voor gezinnen en kinderen die het écht nodig hebben, zorgen we dat passende hulp zo tijdig mogelijk beschikbaar is. Dit is een grote maatschappelijke opgave, waarvoor wij als gemeente volgens de wet inhoudelijk en financieel eindverantwoordelijk zijn. Het systeem waarbinnen we deze opgave als gemeente moeten organiseren is echter complex. We hebben te maken met veel actoren, afhankelijkheden van andere zorgwetten, vele aanbieders en unieke, complexe problematiek. De druk op dit systeem wordt steeds hoger, niet alleen in Katwijk, maar in heel Nederland. Deze druk vertaalt zich in wachtlijsten en hoge kosten. De doorlopende kostenstijging van de gespecialiseerde jeugdhulp heeft grote invloed op de gemeentelijke begrotingen, maar interventies in het verleden hebben niet voldoende effect gehad op de kostenbeheersing. De mogelijkheden om financieel bij te sturen lijken beperkt.
De portefeuillehouders (PHO) Jeugd in Holland Rijnland hebben geconstateerd dat de huidige situatie vraagt om fundamentele heroverweging van de manier waarop het stelsel van jeugdhulp in de regio is ingericht en functioneert. Daarom hebben zij in het najaar van 2023 gezamenlijk besloten tot het instellen van een bestuurlijke Taskforce Jeugdhulp. Deze onderzoekt welke fundamentele keuzes noodzakelijk zijn om meer sturing te kunnen geven aan het bereiken van inhoudelijke en financiële doelen. Begin 2025 verscheen de eindrapportage van de Taskforce, waarin pakketten met maatregelen zijn opgenomen die de basis voor fundamentele veranderingen in het systeem vormen. Het komende jaar staat in het teken van de implementatie van maatregelenpakket 1 en 2 uit het eindadvies, met als belangrijkste doel: zorgen dat we sneller kunnen voldoen aan de gezamenlijke opdracht om goede, tijdige, passende jeugdhulp te bieden en wachttijden en kosten te beperken. Deze maatregelenpakketten bevatten adviezen voor zowel lokale als regionale ontwikkelingen.
Helaas is er geen eenvoudige of pasklare oplossing voor de uitdagingen waarvoor we staan. Dat vraagt om een groot lerend vermogen. Daarom kijken we in Katwijk, samen met de regionale partners en gemeenten, welke inspanningen we wél kunnen doen. We innoveren, verbeteren en leren van elkaar.
Lokale ontwikkelingen
In 2025 hebben we de lokale perspectiefnota Opgroeien en ontwikkelen in Katwijk opgesteld. Deze schetst een beeld van wat er nodig is om gezond, veilig en kansrijk te kunnen opgroeien in Katwijk. Eind 2025 hebben we de notitie besproken met samenwerkingspartners zoals scholen en het voorveld. Het stuk vormt de input voor de regionale visie op specialistische jeugdhulp, de optimalisering van de opdracht van het sociaal wijkteam en de actualisering van de onderwijsagenda.
Ook lokaal werken we aan de implementatie van de maatregelen van de Taskforce Gespecialiseerde Jeugdhulp. Het doel van deze maatregelen is om meer sturing te krijgen op externe verwijzers en op jeugdhulptrajecten. Het eerste gebeurt door het maken van nadere afspraken met de externe verwijzers en deze in de verordening vast te leggen. Het tweede gebeurt door het werken met casusregie, beschikkingen en het aanscherpen van de verordening.
Daarnaast zetten we ons via de Maatschappelijke agenda, de Onderwijsagenda, de uitvoeringsagenda Armoede, het Actieplan GALA en het jeugd- en jongerenwerk in voor het voorkomen, ‘klein houden’ en vroegtijdig signaleren van problemen. Bij voorkeur komen jongeren niet in de positie dat zij jeugdhulp nodig hebben. Op deze manier dragen we eraan bij dat inwoners nu en in de toekomst een bepaalde mate van hulp en ondersteuning zelf kunnen organiseren en zelfstandig en sterk vooruit kunnen. Deze effecten zien we pas op langere termijn terug in de financiële cijfers, omdat we ons hierbij vooral richten op inwoners die nog niet in aanraking zijn gekomen met jeugdhulp – dat willen we juist zoveel mogelijk voorkomen. Dit sluit naadloos aan bij het waardegedreven mens centraal-beeld van dit college.
Regionale ontwikkelingen
In 2026 blijven we ons in het regionale samenwerkingsverband Holland Rijnland onverminderd inzetten voor het versterken van de regierol die gemeenten hebben aangenomen. Ook versterken we de samenwerking met verschillende partijen en ketenpartners om de jeugdhulp te verbeteren. De belangrijkste speerpunten blijven net als afgelopen jaren: het terugdringen van wachttijden en wachtlijsten en het zoveel mogelijk beheersen van de uitgaven aan jeugdhulp. Het afgelopen jaar hebben we gewerkt aan een wachttijdenaanpak met kleinschalige oplossingen en interventies om uiteindelijk tot een duurzame verbetering van de knelpunten te komen. Een voorbeeld van zo’n kleinschalige oplossing is dat we regionaal werken aan het stimuleren van groepsaanbod in plaats van individuele begeleiding.
Deze aanpak zetten we ook het komende jaar voort, zij het in iets afgeslankte vorm om ook ruimte te hebben voor de implementatie van de taskforcemaatregelen. Doel van deze aanpak is om oplossingen in het klein uit te testen en te kunnen bijsturen, waar nodig. Dit past bij een lerende aanpak, waarvan we geloven dat dat de manier is om de uitdagingen waar we voor staan te kunnen bedwingen.
Landelijke ontwikkelingen
Ook het Rijk werkt aan verbetering van de (gespecialiseerde) jeugdzorg. De Hervormingsagenda Jeugd bevat afspraken om de jeugdzorg te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen. Ook komt er een aanpassing van de Jeugdwet. Het Rijk verwacht dat alle betrokken partijen, waaronder het ministerie van VWS, gemeenten en zorgaanbieders, zich inspannen om deze verbeteringen te realiseren. Naar aanleiding van onderhandelingen tussen VNG en Rijk heeft het Rijk bij de Voorjaarsnota 2025 extra middelen beschikbaar gesteld voor 2026 en 2027. Vanaf 2028 boekt het Rijk echter weer kortingen op jeugdhulp in. Daarmee zijn de structurele problemen door het kabinet-Schoof niet opgelost, maar vooruitgeschoven. De jeugdzorg blijft onder druk staan en dwingt gemeenten tot lastige keuzes. Dit maakt het waarborgen van de menselijke maat steeds lastiger.
We benutten de kansen en mogelijkheden van de Hervormingsagenda door de ambities en acties te koppelen aan bestaande ontwikkelingen. We vertalen de ambities en acties naar onze eigen lokale context en proberen hiermee ook de druk op de uitvoering te verminderen. Daarnaast blijven we ons kritisch uiten over de ingeboekte taakstellingen voor maatregelen waarvan we verwachten dat ze (op korte termijn) geen besparing opleveren. We blijven ons ook kritisch uitspreken over de Hervormingsagenda Jeugd. Deze plaatst de ontwikkelingen in het jeugdstelsel namelijk niet in een bredere context en is daarmee opnieuw een voorbeeld van het door onderzoeker en auteur Sharon Stellaard aangekaarte boemerangbeleid.